به مناسب روز ملی روستا و عشایر بررسی شد از دلایل مهاجرت روستائیان به شهرها تا ضرورت رفع معضلات و مشکلات عشایر برای شکوفایی بخش تولید
سه‌شنبه ۱۵ مهر ۱۳۹۹ - ۱۶:۴۷
روستا

در سالهای اخیر شاهد رشد مهاجرت روستائیان به شهرها بوده و همین امر باعث شده است روستاها به عنوان اولین زیستگاه های انسانی این روزها خالی از سکنه شده و قدرت مولد بودن خویش را از دست بدهند.

پایگاه اطلاع رسانی شورای عالی استان ها: توسعه روستایی یکی از پاردایم های اصلی موجود توسعه پایدار کشوری در جهان مدرن است. مهاجرت معکوس به روستا، مدرن سازی روستاها همراه با حفظ اصالت روستایی، همسان سازی امکانات شهری و روستایی از کارویژه های مهم این امر است.

روستا، در کشورهای با اقتصاد کشاورزی جایگاه ویژه ای دارد. چرا که مرکز ثقل تولیدات کشاورزی در این کشورها روستا است از این رو بخش مهمی از اقتصاد کشور را تحت تاثیر قرار می دهد. ایران به عنوان کشوری که بخش مهمی از اقتصاد آن برپایه کشاورزی استوار است و یک تمدن چندهزار ساله روستا پایه را بر دوش می کشد، وارث واحدهای سکونتگاهی روستایی فراوانی است.

بنابراین توجه به توسعه روستایی از اهمیت بسزایی برخوردار است. از سوی دیگر مشکلات پیش روی روستاها که در این گزارش به صورت مبسوط با نمایندگان شورای عالی استان ها به آن ها پرداخته ایم سبب شده است روستاها به عنوان یکی از واحدهای مهم سکونتگاهی کم کم از میان بروند.

بر این اساس به مناسبت روز ملی روستا و عشایر جهت بررسی مشکلات و مسائل گوناگون روستائیان و عشایر و راهکارهای برون رفت از این مشکلات با برخی از نمایندگان شورای عالی استان ها گفت و گو کرده ایم.

 

ابوالقاسم داداشلو نماینده استان آذربایجان شرقی در شورای عالی استان ها با بیان اینکه در بررسی وضعیت روستاها ملاحظه می‌شود که از  چند سده اخیر با رشد پر شتاب صنعت و فناوری در جهان عقب ماندگی مناطق روستایی بیشتر عیان شده است گفت: در کشور ما نیز در اثر سیاست های توسعه ای بخشی و توجه به بخش صنعت و کشاورزی در قالب کشت و صنعت؛ متاسفانه تنها کشاورزی سنتی و بومی مناطق کشور از رونق افتاد و عملا توجیه خودش را از دست داد. این مهم موجب مهاجرت سیل عظیم روستاییان به شهرهای بزرگ به ویژه تهران شده است.

این عضو شورای عالی استان ها با تاکید بر اینکه پیش تر تعدادی از مدیران و سیاست گذاران، صرفا بر توسعه کشاورزی در روستاها متمرکز بودند بیان کرد: امروزه نتایج نشان می دهد که توسعه روستایی صرفا از این طریق محقق نمی شود. روستا جامعه ای است که دارای ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مختلف بوده و نیازمند توسعه همه جانبه است.

ضرورت مد نظر قرار دادن مسائل فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در توسعه روستا

داداشلو توضیح داد: یعنی توسعه روستایی صرفا ایجاد زیرساخت های لازم برای ارتقای کیفیت زندگی نیست. بلکه مسائل فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در کنار توسعه زیر ساخت ها و ساماندهی کالبدی برای خلق یک نظام روستایی و توسعه کسب و کار بسیار لازم و ضروری است.

به گفته وی؛ توسعه روستایی نیازمند خلق استراتژی های توسعه روستایی همه جانبه با مدنظر قرار دادن شاخه های توجه به رویکردهای فیزیکی و کالبدی روستا، توجه به رویکردهای اقتصادی روستا، توجه به اصلاحات ارضی و تجمیع زمین های کشاورزی، توجه به استراتژی رفع نیازهای اساسی، توجه به استراتژی توسعه اجتماعی و خلق مشارکت های اجتماعی، توجه به استراتژی تحلیل مکانی روستا یعنی تجمیع چند روستای کوچک در یک روستا که بستر خدمات رسانی را تسهیل می کند، می تواند اتفاق بیافتد.

داداشلو در پایان سخنان پیشنهاد کرد: بایستی با حمایت و اعمال تغییر نگرش به روستاها، روستاهای کشور را که متاسفانه در حال حاضر جنبه و شکل مصرفی به خود گرفته اند را دوباره احیا و به روستا قالب و شکل تولیدی دهند. در آن صورت روستاهای کشور نیز همان اصالت اصلی خود را که تولید و کمک به خود کفایی کشور و جاری سازی منویات مقام معظم رهبری در اقتصاد مقاوتی و جهش تولید بوده، خواهند پرداخت.

در ادامه این گزارش با رضا شاه حسینی نماینده استان سمنان در شورای عالی استان ها گفت و گو کردیم و از وی خواستیم تا دلیل مهاجرت روستائیان به شهرها را آسیب شناسی کند و بگوید که چه مسائل و مشکلاتی باعث شده است که روستائیان به شهرها مهاجرت کنند و برای ماندگاری روستائیان در روستا چه راهکارهایی را پیشنهاد می کند.

 

رضا شاه حسینی نماینده استان سمنان در شورای عالی استان ها در ابتدا با بیان اینکه امکانات را در شهرها متمرکز کرده اند و  شهرهای کوچک نسبت به روستاهای ما امکانات بیشتری دارند اظهارداشت: این مهم یکی از دلایلی است که باعث شده است روستائیان به شهرها مهاجرت داشته باشند.

هزینه های ساخت یک خانه در روستا و شهر یکسان است

وی گفت: اکثر روستائیان ما فقط تا مقطع دبستان می توانند در روستاها تحصیل کنند و باید برای ادامه تحصیل به شهرها بروند. در واقع مقاطع راهنمایی و دبیرستان در روستاها وجود ندارد. می طلبد آموزش وپرورش در این رابطه اقدام کند. در بخش آموزش و پرورش هر چه بتوانند روستاها را تقویت کنند انگیزه روستایی برای ماندن در روستا بیشتر خواهد شد.

سخنگوی کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای عالی استان ها افزود: طی سال های اخیر برای جاده های روستایی و بهسازی روستاها اقداماتی صورت گرفته است. ولی این بهسازی و ایجاد جاده برای روستاها بسیار دیر انجام شد و بسیاری از افراد از روستا به شهر مهاجرت کرده بودند

 شاه حسینی در ادامه تشریح مشکلات روستائیان گفت: هزینه های ساخت یک خانه در روستا و شهر یکسان است. کسی که در یک روستا اقدام به ساخت خانه می کند هزینه های ساخت آن با شهر یکسان است. ولی ارزش افزوده ای که در یک شهر وجود دارد با یک روستا بسیار متفاوت است.

وی بیان کرد: روستاها باید از امکانات بیشتری برخوردار باشند. مسئولین باید برای ساخت و ساز روستائیان یارانه و وام های کم بهره اختصاص دهند. در این صورت روستاییان برای ماندن در روستا تشویق می شوند.

بیمه کشاورزان و روستاییان باید به صورت جدی پیگیری شود

شاه حسینی با اشاره به نقش روستائیان در توسعه پایدار کشور گفت: یک فرد روستایی با تولید در بخش کشاورزی، دامپروری، قالی بافی و سایر بخش های مختلف می تواند در رونق اقتصادی جامعه و توسعه کشور تاثیر مستقیم داشته باشد. اگر به روستاییان بها دهیم می توانیم تولیدات خود را افزایش دهیم و راندمان کار خود را بالا ببریم. وقتی این مهم صورت گرفت، نیازی به کشورهای دیگر نخواهیم داشت.

وی با بیان اینکه بیمه کشاورزان و روستاییان باید به صورت جدی پیگیری شود گفت: بیمه روستاییان را حذف کردند. جدیدا یک بیمه عشایری برای آن ها در نظر گرفتند. کشاورز ما بیمه تامین اجتماعی نیست. دامپرور ما نیز اگر بیمه دارد با مبلغ بالا بیمه خود را پرداخت می کند.

نماینده استان سمنان در شورای عالی استان ها عنوان کرد: در صورتی که مشکل بیمه کشاورز ما مرتفع شود بسیاری از مشکلات حل می شود. وقتی کشاورزمان بیمه شود برای ادامه فعالیت تشویق می شود.

 

علی قاسمی نماینده استان فارس و عضو فراکسیون مدیریت روستایی شورای عالی استان‌ها نیز با بیان اینکه رمز موفقیت حفظ جمعیت روستاها؛ ایجاد اشتغال و رفاه است گفت: این دو اصل در هم تنیده شده است و به نوعی علت و معلول یکدیگر هستند.

وی افزود: با توجه به بُعد جمعیتی روستاها به تناسب تنوع شغلی کمتری نیز وجود دارد. برای مثال در شهر شخصی با گل فروشی هم می تواند روزگار خود را بگذراند اما در روستا این چنین نیست چرا که بازار پرجمعیت وجود ندارد. از این رو تنوع شغلی بسیار محدود و درآمد پایین است. بنابراین احتمال مهاجرت و تخلیه روستاها بالا می رود. اگر بخواهیم مقابل سیل مهاجرت روستا به شهر و تبدیل یک کشاورز روستایی به یک حاشیه نشین شهری با شغل های کاذب را بگیریم باید به فکر اشتغال روستایی باشیم.

گاهی کم روستائیان نسبت به طرح‌های در حال انجام نیز مشکل‌ساز است

نماینده استان فارس در شورای عالی استان‌ها در پاسخ به سوالی مبنی بی اینکه پیش تر نیز طرح هایی برای اشتغال روستایی اجرا شده اما بی نتیجه مانده است بیان کرد: ما در این جا با دو مشکل عمده عدم نظارت دولت بر اجرای درست طرح‌ها و عدم آگاهی مناسب روستائیان روبه‌رو هستیم. یک طرح اشتغال‌زایی یا حمایت از اقتصاد روستایی تعریف می‌شود اما چون نظارتی وجود ندارد به سرعت شکست خورده و رها می‌شود.

وی ادامه داد: از سوی دیگر آگاهی کم روستائیان نسبت به طرح‌های در حال انجام نیز مشکل‌ساز است. بسیاری از روستائیان سر در گم بوده و نمی‌دانند چطور باید از طرح‌های اشتغال‌زایی استفاده کنند و شاید بسیاری از کارمندان ادارات مسئول در شهرستان‌ها هم به درستی توجیه نشوند و نتوانند کشاورزان را توجیه کنند.

تا زمانی که واسطه‌ها سود کشاورزان را می‌برند قطعا اقتصاد روستایی ضعیف خواهد ماند.

نماینده استان فارس در شورای عالی استان‌ها تصریح کرد: اگر بخواهم پیشنهادی برای تقویت اقتصاد روستایی ارائه کنم باید از این جمله کلیشه‌ای حذف واسطه‌ها صحبت کنم. این اولین گام برای توسعه اقتصاد روستایی است. تا زمانی که واسطه‌ها سود کشاورزان را می‌برند قطعا اقتصاد روستایی ضعیف خواهد ماند.

وی ادامه داد: تعاونی‌ها در اصل به دنبال همین کار بودند. تعاونی‌ها به منظور قدرت بخشی به کشاورز ایجاد شد تا بتواند قدرت چانه زنی کشاورز خرد را بالا ببرد و با ایجاد یک خانه صنفی برای کشاورز منفعت آن را در برابر خریدار تامین کند. کشاورز از طریق تعاونی می‌توانست محصولات را با قیمت مناسب بفروشد و مواد مور نیاز خود را به قیمت مناسب بخرد. اما به علت نبود نظارت شکست خورد.

قاسمی با تاکید بر ضرورت نظارت دولتی عنوان کرد: پیشنهاد من این است که باید با حفظ نظارت به سمت مشاغل کوچک زود بازده در روستاها برویم. اقتصاد چین می تواند الگوی مناسبی باشد. چرا که با شعار تبدیل هر خانه به یک کارخانه توانست اقتصاد این کشور را متحول کند. بنابراین می توان این پیشنهاد را با حمایت و نظارت دولت عملیاتی کرد.

در ادامه این گزارش با توجه به اینکه استان کهگیلویه و بویراحمد به لحاظ ساختار طبیعی و اقلیمی منحصر به فردش یکی از استان های عشایر خیز کشور محسوب می شود و ۲۳ درصد اراضی این استان با جمعیتی قریب به ۰ ۸ هزار نفر به عشایر اختصاص داده شده است با فرزاد آذریان نماینده استان کهگیلویه وبویر در شورای عالی استان ها پیرامون اهمیت و نقش عشایر در توسعه کشور و مشکلات آن ها گفت و گو کردیم.

آسیب پذیری عشایر از سوانح و بلایای طبیعی به ویژه خشکسالی

وی در ابتدای سخنان خود با بیان اینکه درصورتی که معضلات در مسیر کار و تلاش عشایر نبود بدون شک نقش  بارزتری را در تولید  از خود نشان می‌دادند اظهارداشت: براین اساس می‌طلبد دولتمردان محور اساسی برنامه ریزی های خود برای جلوگیری از مهاجرت عشایر به شهر و فعال کردن و تشویق آن ها در بخش تولید و شکوفایی را مد نظر قرار دهند.

وی، آسیب پذیری عشایر از سوانح و بلایای طبیعی به ویژه خشکسالی، از بین رفتن ایل راه ها و افزایش مشکلات و مخاطرات کوچ سنتی در مسیر جاده های اصلی و فرعی، واگذاری، تصرف وتعرض اشخاص حقیقی و حقوقی به حریم مراتع و ایل راه ها و چمنزارها و اطرافگاههای عشایری و عدم هماهنگی دستگاه های دولتی در زمینه ساماندهی عشایر و رسیدگی به امور آن ها را اهم مشکلات عشایر برشمرد و افزود: به علت این مشکلات شاهد مهاجرت عشایر به روستاها و شهرهای اطراف آن هستیم. بایستی جایگاه مناسب در نظام برنامه ریزی برای ساماندهی کوچ و اسکان عشایر در نظر گرفته شود.

ضرورت خرید تضمینی محصولات و فرآورده های عشایر

عضو کمیسیون امور اقتصادی و برنامه و بودجه شورای عالی استان ها خواستار خرید تضمینی محصولات و فرآورده های عشایر شد و افزود: عدم خرید تضمینی محصولات تولیدی عشایر موجب ضرر و زیان به این قشر زحمت کش می شود. لذا با خرید تضمینی می توان بخشی از کمبود نقدینگی عشایر برای استفاده از ظرفیت های تولیدی موجود در منطقه عشایر را جبران کرد. از سوی دیگر عدم ثبات در بازار محصولات دامی و صنایع دستی عشایر جبران خواهد شد.

آذریان در ادامه سخنان خود بر ضرورت رفع محدودیت های ناشی از نداشتن وثیقه های مقبول نظام بانکی در اخذ تسهیلات توسط عشایر تاکید کرد و افزود: بانک های عامل با شبکه تعاونی ها جهت تامین نقدینگی برای عشایر همکاری های لازم را ندارند.

عدم صدور سند قطعی در عرصه های تحت مالکیت عشایر

نماینده مردم کهگیلویه و بویراحمد عدم بهره مندی کامل عشایر از سوخت فسیلی در کلیه مناطق عشایری، مشکلات و محدودیت های روش های نوین زراعی و آبیاری در باغات و اراضی کشاورزی عشایری ، عدم صدور سند قطعی در عرصه های تحت مالکیت عشایر و منابع ارضی واگذار شده به عشایر، عدم تحقق کامل مفاد قوانین و برنامه های مصوب در امور عشایر به خاطر عدم  تخصیص به موقع و کامل اعتبارات ، عدم گسترش بازارها، عدم توسعه روش های تولید و نبود حمایت های مالی و بیمه ای لازم و افزایش قیمت داروها و نهادهای دامی و از هم پاشیدگی نظام ایلی و جایگزین نشدن نظام جدید را دیگر مشکلات عشایر دانست.

براساس گزارش پایگاه اطلاع رسانی شورای عالی استان ها، تخلیه روستاها افزون بر افزایش حاشیه نشینی در شهرها تبعات مهمی چون کاهش تولیدات کشاورزی، نابودی بخشی از فرهنگ سنتی و از همه مهمتر از میان رفتن سپرهای امنیتی-دفاعی انسانی به ویژه در حاشیه مرزی کشور را نیز به همراه دارد. لذا مسئولین امر دراین راستا بایستی با بهره گیری از ظرفیت های عظیم شورایی در کشور اقدامات لازم را انجام دهند.

پایان پیام/

شبکه های اجتماعی